Wchodzisz na kort, rakieta jest w dłoni, a po kilku wymianach pojawia się pytanie, czy piłka była jeszcze dobra, kto teraz serwuje i kiedy należy zawołać „let”. Zasady squasha są proste w podstawowej wersji, ale kilka szczegółów dotyczących punktacji, serwisu oraz przeszkadzania potrafi zaskoczyć nawet osoby znające inne sporty rakietowe. Poniżej wyjaśniam reguły gry, typowe błędy i praktyczne zasady bezpieczeństwa.
Najważniejsze reguły, które porządkują pierwszą partię
- Set trwa do 11 punktów, a przy wyniku 10:10 trzeba uzyskać przewagę dwóch punktów.
- Każda wymiana kończy się punktem, niezależnie od tego, kto serwował.
- Serwujący musi mieć część jednej stopy w polu serwisowym i trafić bezpośrednio w przednią ścianę.
- Piłka może odbić się od podłogi najwyżej raz przed kolejnym zagraniem.
- Let oznacza powtórzenie wymiany, a stroke zwykle przyznanie punktu zawodnikowi, któremu przeszkodzono.
- Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed próbą zagrania każdej piłki.
Jak liczy się punkty i wygrywa mecz
W oficjalnym formacie stosuje się system PAR 11, czyli punkt za każdą wygraną wymianę. Nie ma znaczenia, kto rozpoczął akcję serwisem. Jeśli serwujący popełni błąd, przeciwnik zdobywa punkt i przejmuje podanie.
Set wygrywa osoba, która jako pierwsza zdobędzie 11 punktów. Przy stanie 10:10 gra toczy się dalej do momentu uzyskania dwupunktowej przewagi, więc wynik może zakończyć się na przykład 12:10 albo 15:13. Sam wynik 11 punktów nie wystarcza, jeśli rywal ma już ich 10.
Najczęściej mecz gra się do trzech wygranych setów, czyli w formacie best of five. W spotkaniach rekreacyjnych często umawiamy się na dwa wygrane sety albo pojedynczą partię do 11 punktów. Taki skrócony wariant ma sens przy pierwszym kontakcie ze sportem, ale nie pokazuje jeszcze w pełni znaczenia kondycji i cierpliwości.
| Element meczu | Najczęstsza zasada | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Punktacja | PAR 11 | Punkt zdobywa zwycięzca każdej wymiany. |
| Przewaga | Minimum 2 punkty przy 10:10 | Set może trwać dłużej niż do 11 punktów. |
| Mecz | Best of five | Wygrywa zawodnik, który zwycięży w 3 setach. |
| Zmiana serwu | Po przegranej wymianie | Nowy serwujący wybiera pole rozpoczęcia podania. |
Wynik zapisuje się zwykle najpierw dla zawodnika serwującego, ale w klubach można spotkać różne zwyczaje. Dla samej gry najważniejsze jest jasne ogłaszanie rezultatu przed kolejnym serwisem, szczególnie gdy nie ma sędziego.
Serwis ma kilka warunków, których nie wolno pominąć
Mecz zaczyna się od losowania, często przez obrót rakiety. Zwycięzca wybiera, czy chce serwować, albo wskazuje stronę, z której rozpocznie. Przy kolejnym własnym serwisie trzeba zmieniać pole serwisowe na przeciwne.
Podczas podania serwujący musi mieć co najmniej część jednej stopy w polu serwisowym. Stopa nie może dotykać linii ograniczającej to pole. Drugą nogę można ustawić poza kwadratem, o ile nie dochodzi do naruszenia pozostałych zasad.
Piłka musi najpierw trafić bezpośrednio w ścianę przednią, powyżej linii serwisowej i poniżej górnej linii autowej. Nie wolno rozpocząć podania od ściany bocznej. Po odbiciu od frontu piłka powinna znaleźć się w przeciwległej tylnej ćwiartce kortu, chyba że odbierający zagra ją z powietrza.
Do typowych błędów należy nadepnięcie na linię, trafienie piłką w aut albo zbyt niskie podanie. Początkującym radzę nie szukać od razu mocnego serwisu. Wysokie, głębokie podanie daje więcej czasu na zajęcie dobrej pozycji i zwykle jest skuteczniejsze niż szybka piłka lecąca wprost do rywala.
Kiedy odbicie jest prawidłowe
Po prawidłowym serwisie zawodnicy odbijają piłkę naprzemiennie. Każde uderzenie musi doprowadzić do tego, aby piłka trafiła w przednią ścianę powyżej dolnej blachy i poniżej górnej linii autowej. Może wcześniej odbić się od ściany bocznej lub tylnej, ale przed trafieniem we front nie może dotknąć podłogi.
Po odbiciu od ściany przedniej piłka może raz odbić się od podłogi. Zawodnik musi zagrać ją przed drugim kozłem. Dozwolone jest także odbicie z powietrza, czyli tak zwany volley, zanim piłka spadnie na podłogę.
Punkt traci się między innymi wtedy, gdy piłka:
- odbije się od podłogi dwa razy przed zagraniem,
- trafi w dolną blachę lub poza górną linię autową,
- nie dotrze do przedniej ściany,
- dotknie zawodnika albo jego ubrania przed prawidłowym uderzeniem,
- zostanie uderzona dwa razy przez tę samą osobę.
Czerwone linie na ścianach i podłodze wyznaczają granice, ale same linie są poza boiskiem. To częste źródło nieporozumień podczas pierwszych gier. Jeśli piłka dotknie linii autowej, traktuje się ją tak, jakby wyszła poza kort.
Let i stroke rozwiązują problem przeszkadzania
Squash różni się od tenisa tym, że obaj zawodnicy poruszają się w tej samej przestrzeni. Przeszkadzanie jest więc naturalnym elementem gry, ale nie oznacza, że trzeba kontynuować wymianę za wszelką cenę. Jeśli rywal zasłonił drogę do piłki albo utrudnił zamach, można poprosić o ocenę sytuacji.
Let oznacza powtórzenie wymiany
Let przyznaje się wtedy, gdy doszło do przeszkadzania, ale zawodnik nadal miał realną możliwość wykonania dobrego zagrania. Wymianę powtarza się, a serwujący korzysta z tego samego pola serwisowego. Let może pojawić się także wtedy, gdy piłka pęknie, na korcie pojawi się problem techniczny albo odbierający nie był gotowy do przyjęcia serwisu.
Przeczytaj również: Forhend w tenisie - technika, błędy, trening. Zagraj lepiej!
Stroke daje punkt
Stroke oznacza, że przeszkadzanie było na tyle poważne, iż zawodnik nie mógł wykonać rozsądnego zamachu lub bezpiecznie dojść do piłki. W takiej sytuacji punkt otrzymuje osoba, której utrudniono zagranie. Najłatwiej zapamiętać to tak: let powtarza akcję, stroke rozstrzyga ją na korzyść poszkodowanego.
Jeśli przeciwnik stoi na linii lotu piłki albo znajduje się zbyt blisko podczas zamachu, nie próbuję na siłę uderzać. Zatrzymanie akcji i spokojne zgłoszenie „let” jest lepsze niż ryzykowne trafienie rywala rakietą lub piłką. W grze bez sędziego obie osoby powinny oceniać sytuację uczciwie, bez wykorzystywania przepisów do przerywania każdej trudnej wymiany.
Bezpieczeństwo na korcie jest częścią zasad
Najważniejsza reguła praktyczna brzmi prosto: zawodnik musi mieć możliwość wykonania uderzenia bez narażania drugiej osoby. Nie wolno przesuwać się w taki sposób, aby przeciwnik został zablokowany, ani wchodzić pod jego rakietę podczas zamachu.
Po własnym uderzeniu trzeba od razu wrócić do pozycji centralnej, ale nie wolno robić tego kosztem rywala. Dobra pozycja to zwykle okolice tak zwanego „T”, czyli przecięcia linii środkowej i poprzecznej. Z tego miejsca można szybko ruszyć w każdy narożnik, a jednocześnie zostawia się przeciwnikowi przestrzeń do zagrania.
Przed meczem sprawdzam, czy buty mają jasną, niebrudzącą podeszwę i stabilnie trzymają stopę. Zwykłe buty biegowe nie są dobrym wyborem, bo ich podeszwa i konstrukcja nie zawsze zapewniają bezpieczne hamowanie przy gwałtownych zmianach kierunku.
Jeśli piłka leci prosto w ciało, nie należy machać rakietą na ślepo. W takiej sytuacji trzeba przerwać akcję i zadbać o bezpieczeństwo. Wynik jednej wymiany nie jest wart kontuzji nadgarstka, oka czy głowy.
Jak zacząć pierwszą grę bez chaosu
Do rozpoczęcia wystarczy rakieta, piłka i odpowiednie obuwie. Początkujący nie potrzebują od razu twardej piłki z dwiema żółtymi kropkami, używanej przez zaawansowanych graczy. Taka piłka słabo odbija się bez rozgrzania, dlatego na start lepiej sprawdzi się wariant o większej sprężystości, na przykład z niebieską lub czerwoną kropką, zależnie od oznaczeń producenta.
Przed właściwym meczem dobrze poświęcić kilka minut na rozgrzanie piłki i krótkie odbijanie jej o przednią ścianę. Zimna piłka zachowuje się inaczej niż rozgrzana, a początkujący często uznają wtedy prawidłowe uderzenia za zbyt trudne. Rozgrzewka zmienia tempo gry i ogranicza ryzyko przeciążenia.
Na pierwszym spotkaniu najlepiej ustalić cztery rzeczy:
- czy gracie do 11 punktów, czy do dwóch wygranych setów,
- kto rozpoczyna serwis i jak rozstrzygacie sporne sytuacje,
- że każda osoba może zatrzymać wymianę ze względów bezpieczeństwa,
- że po zakończeniu akcji wynik jest głośno podawany przed kolejnym podaniem.
Najczęstszy błąd debiutantów polega na gonieniu każdej piłki bez planu. W praktyce więcej daje powrót na środek kortu, spokojny oddech i zagranie piłki wysoko w tylny narożnik niż próba kończenia każdej wymiany efektownym skrótem.
Co zapamiętać przed wejściem na kort
Na pierwszą grę wystarczy zapamiętać prosty schemat. Serwuj z pola, trafiaj najpierw w przednią ścianę, pozwól piłce odbić się od podłogi najwyżej raz i wracaj w okolice środka kortu. Gdy rywal ogranicza ci zamach albo drogę do piłki, przerwij akcję i poproś o let zamiast ryzykować kontakt.
Pełne przepisy są bardziej szczegółowe, zwłaszcza przy ocenie przeszkadzania i decyzjach sędziego. W rekreacyjnej grze najważniejsze pozostają jednak uczciwa punktacja, prawidłowy serwis, kontrola przestrzeni i bezpieczeństwo. Dzięki temu zasady nie spowalniają meczu, tylko pomagają obu osobom grać szybciej, swobodniej i z większą przyjemnością.
